01

Risk değerlendirmesini tasarımla birlikte yürütün

ISO 12100, makine tasarım güvenliği için risk değerlendirmesi ve risk azaltma ilkeleri ile yöntemini açıklayan standarttır. Bir kontrol listesini doldurmak veya bütün makinelere aynı puanı vermek, somut tasarımın risk değerlendirmesi yerine geçmez.

Makinenin kullanım sınırları, amaçlanan kullanım ve makul biçimde öngörülebilir yanlış kullanım belirtilir. Taşıma, kurulum, ayar, normal çalışma, temizlik, bakım ve devreden çıkarma gibi yaşam evreleri için ilgili tehlikeler değerlendirilir.

02

Tehlikeyi kişiye ve faaliyete bağlayın

Her tehlike için tehlikeli bölge, maruz kalan kişi, yapılan iş ve oluşma koşulu kaydedilir. Sıkışma veya elektrik tehlikesi gibi genel bir isim, hangi işlem sırasında hangi parçadan risk doğduğunu tek başına açıklamaz.

Örneğin sıkışmış ürünü çıkarmak için yapılan erişim, normal otomatik çevrimin riskinden farklı olabilir. Kayıtta mevcut önlemin hangi durumda çalıştığı ve hangi durumda yetersiz kaldığı gösterilir. Seçilen tahmin yöntemi ve varsayımlar açıklanır.

03

Risk azaltma önceliği

Direktifin güvenlik bütünleştirme ilkelerine göre önce güvenli tasarımla tehlikeyi ortadan kaldırma veya riski azaltma; giderilemeyen riskler için koruyucu önlem; kalan riskler için kullanım bilgisi ele alınır. Uyarı etiketi, uygulanabilir tasarım veya koruyucu önlemi atlama gerekçesi olmaz.

Koruyucu önlemin yeni risk doğurup doğurmadığı ve diğer işlevlerle etkisi değerlendirilir. Önlemin uygulanmış olması ile yeterli olduğunun doğrulanması ayrı kayıtlarla gösterilir.

04

Gereklilik, standart ve doğrulama bağı

Risk kaydı ilgili temel sağlık ve güvenlik gereğiyle ve seçilmiş teknik çözümle eşleştirilir. Kullanılan EN standardının güncel sürümü ve resmî uyumlaştırılmış atfı kontrol edilir; ISO numarasının tek başına yazılması AB mevzuatında her gereğe uygunluk varsayımı sağlamaz.

Gerektiğinde ürün tipine özgü veya güvenlik işlevlerine ilişkin standartlar da değerlendirilir. Taslak standart, yayımlanmış güncel standardın yerine otomatik uygulanmaz. Teknik çözümü doğrulayan inceleme, deney veya hesap kaydı belirtilir.

05

Kalan risk ve değişiklik takibi

Alınan önlemlerden sonra kalan risk, kullanıcı bilgisine ve gerekiyorsa eğitim veya koruyucu donanım açıklamasına bağlanır. Risk dosyası ile kullanım talimatının aynı tasarım sürümünü anlatması gerekir. Talimatta açıklanan risk, dosyada incelenmemiş bir tasarım açığını kendiliğinden kapatmaz.

Yeni çalışma kipi, bileşen veya kullanım amacı risk değerlendirmesini etkileyebilir. Değişiklik kaydı etkilenen tehlikeleri ve yeniden doğrulanacak önlemleri gösterir. Kayra hazırlık ve kayıt koordinasyonunu destekler; imalatçının tasarım sorumluluğu devam eder.

06

Piyasaya arz tarihine göre mevzuat

Bu rehber AB/AEA piyasasına yönelik makine uygunluğunu ele alır. Komisyonun güncel açıklamasına göre 20 Ocak 2027’den önce AB piyasasına arz edilen makineler 2006/42/AT Direktifine uymalıdır; 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğünün zorunlu uygulaması 20 Ocak 2027’de başlar. Türkiye piyasası için ilgili ulusal düzenleme ayrıca kontrol edilir.

Planlanan piyasaya arz tarihi, ürünün kapsamı ve geçiş hükümleri dosyada belirtilir. Tüzüğün kabul edilmiş olması, Ekim 2026’da Direktif yolunun kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Yeni kuralların tasarım planına etkisi güncel metinden incelenir.

Resmî kaynaklar

İçerik kontrolü: 3 Ekim 2026. Somut ürünün kapsamı, ilgili mevzuatın güncel metni ve uygulanacak değerlendirme yolu birlikte kontrol edilir.